برخلاف روش فهرست وارسی که در آن تنها بود یا نبود ویژگی موردنظر یا وقوع یا عدم وقوع رفتار مورد سنجش ثبت می شود، در مقیاس درجه بندی درجه، مقدار یا فراوانی رفتار یا ویژگی تعیین می گردد. مانند فهرست وارسی، مقیاس درجه بندی وسیله ای فراهم می آورد که به کمک آن می توان تمامی دانش آموزان یک کلاس یا گروهی از افراد را در ابعاد معینی مورد قضاوت قرار داد و در آن داوری های مربوط به تک تک افراد را ثبت نمود. از مقیاس درجه بندی می توان هم برای ارزشیابی از فرایند رفتار  و هم برای ارزشیابی از محصول یا فراورده ی رفتار استفاده کرد. مقیاس های درجه بندی انواع گوناگونی دارند. ساده ترین نوع مقیاس درجه بندی، مقیاس درجه بندی عددی است. در این نوع مقیاس، ارزشیاب و یا مشاهده گر، با کشیدن دایره ای به دور یک عدد یا علامت گذاری آن میزان یا درجه ی موجود بودن رفتار یا ویژگی مورد ارزشیابی را مشخص می کند. هر یک از اعداد مقیاس درجه بندی معنی خاصی دارد که در تمامی طول مقیاس یکسان است. معمولا عدد یک کمترین ارزش را دارد و هر چه بر این عدد افزوده می شود بر ارزش ویژگی مورد ارزشیابی نیز افزوده می شود. تعریف اعداد مورد استفاده در مقیاس درجه بندی عددی می تواند درجه یا میزان مناسب بودن، خوشایند بودن، فراوانی یا توافق با یک بیان را نشان می دهد.

مقیاس درجه بندی عددی زمانی قابل استفاده است که ویژگی ها یا کیفیت های مورد درجه بندی قابل طبقه بندی کردن در طبقات محدودی باشند و نیز در رابطه با طبقه ای که معرف هر عدد است توافق وجود داشته باشد.

در مقیاس درجه بندی نگاره ای به جای استفاده از اعداد از خطوط افقی استفاده می شود و مشاهده گر یا سنجش گر داوری خود را درباره ی ویژگی مورد مشاهده در طول یک خط مستقیم با گذاشتن نوعی علامت مشخص می کند، مقیاس درجه بندی نگاره ای می تواند به صورت یکنواخت یا متغیر طراحی شود.

اشکال مهم مقیاس های درجه بندی که در آن ها واژه های خیلی زیاد، زیاد، کم، همیشه و ... (یا اعداد معرف آن ها) به کار می روند ، این است که در میان افراد مختلف در معنای این واژه ها اتفاق نظر وجود ندارد، برای غلبه بر این مشکل مطالعه ی پیشنهادهایی که ارائه شده اند ضروری است.

در نوع دیگر یعنی مقیاس درجه بندی نگاره ای توصیفی نقاط روی مقیاس توصیف می شوند. توصیف هایی که برای این منظور به کار می روند عبارت هایی هستند که به صورت رفتاری نشان می دهند که دانش آموز یا فرد مورد مشاهده و مورد ارزشیابی چگونه عمل می نماید.

رعایت قواعد زیر در تهیه ی مقیاس درجه بندی بر کارآمدی آن خواهد افزود و نتایج معتبر تری را به دست خواهد داد:

1ـ سعی کنید ویژگی هایی را که از لحاظ آموزشی مهم هستند برگزینید.

2ـ ویژگی های مورد ارزشیابی را به گونه ای بیان کنید که مستقیما قابل مشاهده باشند.

3ـ هم ویژگی های مورد ارزشیابی و هم نقاط روی مقیاس را به روشنی تعریف کنید.

4ـ شماره ی درجات مقیاس را بین 3 تا 7 برگزینید و به ارزشیابان اجازه دهید تا در بین این نقاط درجه بندی انجام دهند.

5ـ از ارزشیابان بخواهید هر زمان به سوالی برمی خورند که قادر به قضاوت درباره ی ویژگی مطرح شده در آن نیستند به آن سوال جواب ندهد.

اکنون به نمونه ای از یک مقیاس درجه بندی عددی که برای سنجش فرایند و محصول رفتار (پروژه ی تهیه ی کلاژ در ساعت درس هنر) دانش آموزان تهیه شده است توجه کنید:

 

 

 

 

نام ابزار: مقیاس درجه بندی

راهنمایی برای کاربر: با کشیدن دایره به دور یکی از شماره های سمت راست هر یک از جمله های زیر آن را درجه بندی کنید.

شماره ها به صورت زیر ارزش  گذاری می شوند.

5 = ممتاز           4= بالاتر از حد متوسط    3= متوسط         2= پایین تر از متوسط      1= ضعیف

 


فرایند عملکرد دانش آموز در هر یک از زمینه های زیر چگونه بود؟

5  4  3  2  1 ـ  تهیه ی  طرح کامل برای کلاژ

5  4  3  2  1 ـ   تعیین مقدار مورد نیاز

5  4  3  2  1 ـ   انتخاب ابزارها و وسایل مناسب برای کار

5  4  3  2  1 ـ   رعایت دستورالعمل های درست برای هر یک از عملیات

5  4  3  2  1 ـ   استفاده از ابزارها به طور درست و ماهرانه

5  4  3  2  1 ـ  استفاده از مواد بدون ریخت و پاش غیرضروری

5  4  3  2  1 ـ   به پایان رسانیدن کار در یک زمان معقول

 

 

 

                گروه بهبود و کیفیت بخشی به فرایند ارزشیابی پیشرفت تحصیلی و تربیتی استان اصفهان

                                                                                 سال تحصیلی 89 ـ 1388